Communie op de tong: corona-hysteria's tragische Slachtoffer...

Communie op de tong: corona-hysteria's tragische Slachtoffer...

1 september 2020 | Michael Whitcraft

Onze Heer Jezus Christus deelt Zijn Lichaam en Bloed in het Laatste Avondmaal

De paniek rond het Chinese virus maakt aanspraak op een indrukwekkende lijst van slachtoffers. Het gaat onder meer om sociale relaties, de mogelijkheid om een standaard medische behandeling te krijgen en de wereldeconomie. Deze hebben allemaal veel te lijden gehad onder de slecht doordachte beperkingen die zijn ingesteld vanwege de hysterie over de verspreiding van CoVid-19.

Maar geen enkele is zo tragisch of schadelijk als de schade die aan het geestelijk leven wordt toegebracht. Katholieken zijn verhinderd de mis bij te wonen, de Heilige Communie te ontvangen, hun zonden te belijden en zelfs het Heilig Oliesel te ontvangen wanneer zij in levensgevaar verkeren.

Nog erger is dat dit God beledigt, die deze praktijken voor de heiliging van zijn gelovigen heeft ingesteld. Ze zijn zo belangrijk dat Onze-Lieve-Heer zelf elke druppel van Zijn Allerkostbaarste Bloed vergiet om ze te vestigen.

Nu de infectie voorbij lijkt te zijn en de beperkingen over de hele wereld lichter worden, kunnen steeds meer katholieken hun sacramentele Heer weer ontvangen. Zij worden echter geconfronteerd met een nieuwe bedreiging nu bisschoppen en priesters hun kudden verbieden om de communie te ontvangen op de traditionele manier die teruggaat tot de tijd van de kerkvaders: op de tong. 1

Communie in de Hand: Een "Gevaarlijke" praktijk die nooit Vaticaanse Endorsement heeft ontvangen

Terwijl de meeste katholieken denken dat de Kerk de ontvangst in de hand heeft genomen als het gewone communicatiemiddel, bewijzen officiële Vaticaanse documenten het tegendeel. Dit blijkt uit een Instructie van 29 mei 1969 van de Heilige Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding, getiteld: Memoriale Domini. Het document, dat in opdracht van Paus Paulus VI is opgesteld, is de meestertekst voor de wijze waarop het Heilig Sacrament moet worden verspreid.

Toegegeven, het legt de voorwaarden vast waaronder communie in de hand kan worden geautoriseerd. Maar het staat dit alleen toe onder zeer specifieke omstandigheden (die hieronder worden besproken).

Het document weerlegt ook beweringen dat de vroege kerkelijke ontwikkeling van het ontvangen van de communie op de tong slecht was geconcipieerd. Het bevestigt veeleer dat de praktijk een goede traditie heeft gevestigd omdat het de eerbied voor het sacrament en de nederigheid die nodig zijn om het op de juiste wijze te ontvangen, heeft versterkt. In de tekst staat:

Met het verstrijken van de tijd werd de waarheid van het eucharistisch mysterie, van de kracht ervan en van de aanwezigheid van Christus in het mysterie verder bestudeerd. Door een steeds groter gevoel van eerbied voor het Heilig Sacrament en van de nodige nederigheid om het te ontvangen, is de gewoonte ontstaan dat de predikant zelf een deeltje van het gewijde brood op de tong van de mededeelnemer legt. 2

Dit bracht de Vaticaanse gemeente ertoe om te beweren:

Deze methode om het Heilig Avondmaal [op de tong] te verspreiden moet behouden blijven, rekening houdend met de huidige situatie van de Kerk in de hele wereld, niet alleen omdat het een praktijk is die geworteld is in vele eeuwen traditie, maar vooral omdat het de verering van de christelijke gelovigen voor de Eucharistie tot uitdrukking brengt. 3

Het document bevestigt zelfs dat de ontvangst op de tong beter is dan de ontvangst in de hand:

...deze praktijk [het ontvangen van het sacrament op de tong], die als traditioneel moet worden beschouwd, zorgt ervoor dat de Heilige Communie met alle respect, decorum en waardigheid wordt verspreid, zodat het gevaar van ontheiliging van de eucharistieviering wordt voorkomen...4

Het geeft zelfs een opsomming van de "gevaren" die gepaard gaan met het toestaan van de communie in de hand:

Een verandering in een zo belangrijke zaak [d.w.z. het toestaan van de communie in de hand], gebaseerd op een zeer oude en eerbiedwaardige traditie...kan ook bepaalde gevaren met zich meebrengen, die gevreesd worden door de nieuwe manier van het toedienen van de heilige communie: die van het komen tot een vermindering van de eerbied voor het heilig Sacrament van het altaar, of van de profanatie van het sacrament, of van de vervalsing van de ware leer.5

Gezien het verlies aan geloof in en respect voor het Heilig Sacrament is de Kerk sinds 1969 getuige van hoe gegrond de angsten van de Congregatie waren.

Na de presentatie van de hierboven geciteerde punten van zorg wordt de tekst afgesloten:

Daarom heeft de Heilige Vader, met aandacht voor de opmerkingen en de raadgevingen van degenen die "de Heilige Geest heeft geplaatst om over de Kerken te heersen", gezien de ernst van de zaak en de kracht van de aangevoerde argumenten, gemeend dat de aloude manier om het Heilig Avondmaal aan de gelovigen toe te dienen niet moet worden veranderd [het toedienen ervan op de tong].

De Apostolische Stoel dringt er daarom met klem op aan dat bisschoppen, priesters en gelovigen zich ijverig onderwerpen aan de wet [dat de communie op de tong wordt gegeven] die nog steeds geldig is en die opnieuw is bevestigd...6

Hoe komt het dan dat de communie in de hand alomtegenwoordig is? In feite is dit het gevolg van ofwel een verkeerde lezing van de tekst Memoriale Domini in het beste geval, ofwel een bewuste wens om in het slechtste geval tegen de pauselijke wensen in te gaan, omdat het document voorziet in het verlenen van een indult, ofwel een speciale toestemming om de communie in de hand toe te staan, alleen op die plaatsen waar de praktijk noodzakelijk wordt geacht. Om ervoor te zorgen dat deze zogenaamde "noodzaak" bestaat, zal de Heilige Stoel het verlenen van de indult alleen overwegen als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  1. De praktijk van de communie in de hand moet al wijdverbreid zijn. (Opgemerkt moet worden dat in deze plaatsen het indult nog niet is toegekend. Binnen deze gebieden is de praktijk dus in strijd met het liturgisch recht en dus een misbruik).
  2. De plaatselijke bisschoppenconferentie moet geloven dat de praktijk niet kan worden gestopt zonder grote schade te veroorzaken. Dit moet worden geverifieerd door middel van een geheime stemming, waarbij tweederde van de bisschoppen voor het indienen van een verzoekschrift bij de Heilige Stoel stemmen om het indult toe te kennen.
  3. De bisschoppenconferentie moet een verzoek indienen voor het indult waarin op gedetailleerde wijze wordt uiteengezet waarom de verandering voor hun land onontbeerlijk is.

Na dit alles is het aan het oordeel van de Heilige Stoel om het indult al dan niet toe te kennen. Bovendien ligt in de landen waar het indult wordt toegekend, de beslissing om de communie in de hand te houden in een diocees nog steeds bij de plaatselijke bisschop. Dit werd in 1996 bevestigd toen Mgr. Juan Rodolfo Laise weigerde het indult toe te passen op zijn diocees San Luis, Argentinië, nadat het Vaticaan het aan zijn land had toegekend.

De Congregatie voor de Geloofsleer keurde zijn besluit goed in een brief van 7 oktober 1996 die door de toenmalige bisschop Tarcisio Bertone werd ondertekend. De prelaat bevestigt dat hij Mgr. Laise in naam van de congregatie heeft geschreven: "...u wordt door dit kapittel geïnformeerd dat een aandachtige bestudering van de documenten van de Heilige Stoel in deze zaak duidelijk aantoont dat u, door te besluiten de traditie van het verspreiden van het Heilig Avondmaal op de tong te handhaven, in overeenstemming met de wet hebt gehandeld."7

De brief ging verder met het prijzen van de bisschop voor zijn daden: "In werkelijkheid heeft Uwe Excellentie niet meer gedaan dan de plicht vervullen die van elke bisschop wordt verlangd... om onderscheidingsvermogen te tonen met betrekking tot de gevolgen die een alternatief voor de huidige eucharistische praktijk kan hebben in het sacramentele leven van de gelovigen".8

Voordelen van communieontvangst op de tong

De positie van het Vaticaan ten gunste van de communie op de tong is goed onderbouwd. Inderdaad, er zijn vele voordelen aan de traditionele praktijk. Een daarvan is de bescherming tegen heiligschennis. De Kerk leert dat elk deeltje van het Heilig Sacrament dat de kwaliteiten van brood9 behoudt, hoe klein ook, het Lichaam, het Bloed, de Ziel en de Goddelijkheid van Onze-Lieve-Heer is.

Dus, een dergelijk deeltje dat wordt gedropt, gestapt of verloren gaat, resulteert in een materiële heiligschennis. Veel studies hebben aangetoond dat dit vaak voorkomt wanneer de communie in de hand wordt gegeven. 10

Echter, het ontvangen van de communie op de tong en met een pateen vermijdt dit risico bijna volledig. Dit is zeker een van de grootste voordelen van het op traditionele wijze ontvangen van het Sacrament.

Bovendien opent de receptie in de hand de deur naar opzettelijke profanatie van het Heilig Avondmaal, omdat het veel gemakkelijker is om een gastheer ongemerkt te stelen als hij in de hand wordt gelegd. Inderdaad, verschillende niet-katholieken hebben de gewijde hosties gestolen terwijl ze katholieke missen bijwoonden om ze als souvenir te bewaren.

In april 2005 verscheen zo'n gastheer te koop op eBay. De Heilige Soort was ingewijd tijdens een pauselijke mis die in 1998 door Paus Johannes Paulus II werd opgedragen. De verkoop omvatte ook andere herdenkingen van de Mis, zoals een programma. In die tijd leidde de Amerikaanse TFP een protest tegen de veilingsite die hen dwong hun beleid te wijzigen en de verkoop van gewijde hosties op hun platform niet langer toe te staan. 11

Een ander voordeel van het ontvangen van de communie op de tong is dat het het onderscheid tussen de gelovigen en de geestelijken versterkt. Het begrijpen van dit verschil is essentieel in een hiërarchisch gestructureerde samenleving als de katholieke kerk.

De essentiële verschillen tussen priester en leek zijn duidelijk. De priester heeft de handen gewijd en handelt bij het aanbieden van de sacramenten in de persoon van Christus zelf. Bovendien kan elke priester zelf brood en wijn wijden en zo het Lichaam, Bloed, Ziel en de Goddelijkheid van Onze-Lieve-Heer vormen. Dit is iets wat alle gelovigen van de wereld die bijeen zijn niet kunnen doen.

Het valt niet te ontkennen dat de geestelijken (en trouwens ook de gelovigen) vandaag de dag de gevolgen ondervinden van een immense morele crisis, maar dat doet niets af aan de essentiële waardigheid van het priesterschap.

Een symptoom van deze crisis is dat veel priesters hun inherente superioriteit ten opzichte van leken niet willen erkennen en aanvaarden. Velen weigeren zich te kleden als priesters of de eerbied te aanvaarden vanwege hun positie. Elke uiterlijke manifestatie van respect voor hun staat is dus een broodnodige herinnering aan de eer die de gelovigen voor het priesterschap zouden moeten hebben.

Bij het aanraken van de Heilige Eucharistie is het voorbehouden aan de gewijde handen van de priester,12 vergeten waarheden over deze realiteit komen in beeld. Het biedt de gelovigen een kans om te erkennen wat een geweldige gave het priesterschap is voor de wereld. Het zet hen ertoe aan de deugd van dankbaarheid aan God te beoefenen, omdat zij deze gave hebben gekregen.

In dezelfde zin heeft Mgr. Athanasius Schneider een mooi voordeel van de communieontvangst op de tong uitgedrukt, in de volgende woorden:

Het gebaar om zich als kind vrij ontroerend te laten voeden drukt de enige ware houding van nederigheid en geestelijke kindertijd uit die men moet aannemen bij het ontvangen van het heiligste en grootste geschenk: het opofferende en levende Lichaam van Christus, met zijn ziel en goddelijkheid.13

Inderdaad, spirituele kindertijd is een zekere weg naar verlossing. Door zich in de toestand van een geestelijke zuigeling te plaatsen, die niet in staat is zich te voeden en dus uitsluitend afhankelijk is van Gods dienaar voor zijn bovennatuurlijke levensonderhoud, zal hij ontelbare zegeningen aantrekken en hem op de weg naar de heiligheid brengen.

Zeker, zo'n houding is out-of-step met moderne gevoeligheden. Maar dat geldt ook voor vrijwel elke uiting van ware vroomheid. De wereld zal blijven groeien in haar haat tegen deze praktijken totdat Onze Lieve Vrouw ingrijpt om de triomf van Hare Onbevlekt Hart te brengen.

Vrijheid van geweten: Een recht dat behoort tot de gelovigen...

Omdat ze zich bewust zijn van de gevaren van het ontvangen van de communie in de hand en de voordelen van de traditionele manier, voelen veel gelovigen zich gewetensvol om het Sacrament uitsluitend op de tong te ontvangen. Dit brengt hen in een moeilijke situatie. Moeten ze hun geweten schenden en de communie in de hand ontvangen? Of moeten ze ophouden Onze-Lieve-Heer te ontvangen?

Deze laatste optie is echter onaanvaardbaar omdat Christus zelf heeft geleerd: "Behalve dat u het vlees van de Zoon des mensen eet en zijn bloed drinkt, zult u geen leven in u hebben". Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft het eeuwige leven; en ik zal hem oprichten in de laatste dag". (Johannes 6:54-55)

Dit brengt hen in een gelijkaardige situatie als de katholieken in 1975, tegenover het Vaticaanse beleid van détente met de communistische regeringen. De katholieke denker, professor Plinio Corrêa de Oliveira, was toen van mening dat deze politiek veel katholieken het gevoel gaf dat ze door hun eigen geweten gevangen zaten.

Hij ging verder en zei: "De Kerk is niet, de Kerk is nooit geweest, de Kerk zal nooit zo'n gewetensgevangenis zijn.14 De communie op de tong kan dus niet worden ontkend aan de gelovigen.

Sommigen hebben betoogd dat het Chinese virus een noodsituatie heeft gecreëerd die een tijdelijke opschorting van de traditionele middelen om het Sacrament te ontvangen rechtvaardigt. Er is echter nooit een studie geweest die aantoont dat de communie op de tong meer kans heeft om besmettingen te verspreiden dan de ontvangst in de hand.

In maart heeft het aartsbisdom Portland twee artsen over deze kwestie geraadpleegd. De ene is een expert in de immunologie. Beiden bevestigen dat het risico op infectie "min of meer gelijk" is aan de manier waarop het Sacrament wordt toegediend.

In een verklaring van het Aartsbisschoppelijk Bureau van Openbare Aanbidding staat: "Vanmorgen hebben we met twee artsen overlegd over deze kwestie, waarvan er één een specialist in immunologie is voor de staat Oregon. Zij waren het erover eens dat het ontvangen van het Heilig Avondmaal op de tong of in de hand een min of meer gelijk risico met zich meebrengt.

Fra Angelico, Communie van de Apostelen (1451-52).

Dit is omdat: "Het risico om de tong aan te raken en het speeksel door te geven aan anderen is duidelijk een gevaar, maar de kans om iemands hand aan te raken is even waarschijnlijk en iemands handen zijn meer blootgesteld aan ziektekiemen."15

Velen hebben immers betoogd dat de communieontvangst in de hand een grotere kans heeft om een infectie te verspreiden. Wanneer het sacrament op de tong wordt uitgedeeld, is er zelden contact met de communicant, terwijl wanneer het in de hand wordt gegeven, er bijna altijd contact is tussen de dominee en de gelovigen.

In reactie op deze realiteit, zei pater Jeffery Robideau: "Waar ik de communie in de hand gaf, raakte ik elke hand aan. Met de tong heb ik zelden contact zoals hierboven beschreven. Zeg me dus welke hand veiliger is."16

Bovendien verbiedt de Kerk een bisschop of een priester om de gelovigen de communie op de tong te weigeren. Dit verbod blijkt duidelijk uit de hierboven geciteerde tekst van Memoriale Domini, die luidt: "Deze methode van het verspreiden van de Heilige Communie [op de tong] moet behouden blijven..."

Dit werd herhaald in een pastorale brief, die naar alle bisschopsconferenties werd gestuurd toen zij het indult toestaan van de communie in de hand kregen. In het desbetreffende deel van de brief staat: "De nieuwe manier van het ontvangen van de communie mag niet worden opgelegd op een manier die de traditionele praktijk zou uitsluiten. Het is met name van belang dat elk van de gelovigen de mogelijkheid heeft om de communie op de tong te ontvangen..."18

Nog duidelijker is dat de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst op 3 april 1985 een brief schreef aan de bisschoppen van de Verenigde Staten met instructies over de normen voor de verdeling van de communie. In de tekst staat in de zevende richtlijn: "De gelovigen zijn niet verplicht de praktijk van de communie in de hand te nemen. Ieder van hen is vrij om op een of andere manier te communiceren."18

Meer recentelijk, in 2004, herhaalde de Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding het verbod om de trouwe communie op de tong te ontkennen. In de Instructie Redemptionis Sacramentum, nr. 92, staat: "Hoewel ieder van de gelovigen altijd het recht heeft om de Heilige Communie op de tong te ontvangen, moet de heilige hostie aan hem of haar worden toegediend als een communicant het Sacrament in de hand wil ontvangen op plaatsen waar de bisschoppenconferentie met de erkenning van de Apostolische Stoel toestemming heeft gegeven. 19

Er bestaat geen officieel kerkelijk document dat het mogelijk maakt dat een geestelijke, ongeacht zijn rang, de trouwe communie op de tong ontkent. Vreemd genoeg beschrijven sommigen wel omstandigheden waarin de communie in de hand kan worden ontkend.

Bijvoorbeeld, nr. 92 van Redemptionis Sacramentum stelt: "Als er gevaar bestaat voor ontheiliging, dan mag de Heilige Communie niet in de hand worden gegeven aan de gelovigen.20 Dit is logisch, want, zoals de kanunnik-advocaat Cathy Caridi uitlegt, is de norm in de kerk het ontvangen op de tong, terwijl de Communie in de hand alleen met toestemming wordt gegeven. Hoewel de toestemming gemakkelijk kan worden herroepen, mag de norm nooit worden geschonden. 21

Toch blijven sommige bisschoppen en priesters in strijd met deze liturgische wet handelen en beweren dat er een noodtoestand bestaat. Mgr. Michael Olson van Fort Worth gaat zelfs zover dat hij zijn priesters verbiedt de communie op de tong te verspreiden. 22

Deze veronderstelde "noodtoestemming" is echter ook ongegrond. Dezelfde vraag kwam in 2009 naar voren tijdens de H1N1 "Varkensgriep"-epidemie. Ook toen verboden bisschoppen en priesters de traditionele communieontvangst. Dit inspireerde een onbekend persoon om de congregatie te vragen om goddelijke aanbidding als dit legaal was.

Als reactie daarop schreef de gemeente een brief waarin zij verklaarde:

Het Dicasterium merkt op dat de Instructie Redemptionis Sacramentum (25 maart 2004) duidelijk bepaalt dat "ieder van de gelovigen altijd het recht heeft om het Heilig Avondmaal op de tong te ontvangen" (nr. 92), en dat het ook niet geoorloofd is om een van de gelovigen van Christus die niet door de wet gehinderd wordt om de Heilige Eucharistie te ontvangen, te ontkennen (vgl. nr. 91). 23

Tot slot zou iedereen die beweert dat de huidige Chinese viruscrisis anders is dan vroegere epidemieën, nog steeds te maken hebben met Robert Kardinaal Sarah, de huidige prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding. In een recent interview werd hem gevraagd "...[gezien de huidige epidemie] is er ook discussie over de vraag of het beter is om de communie in de mond of in de hand te ontvangen, en in het laatste geval hoe het in de hand te ontvangen. Wat moet er gebeuren?"

Zijne Eminentie reageerde: "Er is al een regel in de Kerk en die moet worden gerespecteerd: de gelovigen zijn vrij om de communie in de mond of in de hand te ontvangen.

Na dit alles is het hopelijk duidelijk dat, virus of geen virus, de communie op de tong niet rechtmatig kan worden ontzegd aan de gelovigen. Degenen die dat doen hebben geen basis in de traditie, het kerkelijk recht of het gezond verstand. Hun enige kracht is hun vermogen om ongeïnformeerde katholieken tot onderwerping te dwingen.

Het is bekend dat de enige manier om een bullebak te stoppen is om tegen hem op te staan. Hopelijk biedt dit artikel de informatie en het vertrouwen dat de lezers nodig hebben om tegen deze vernieuwers op te kunnen staan.

Daarbij moeten ze altijd voorzichtig zijn en rekening houden met het respect dat elke priester en bisschop toekomt, ongeacht zijn persoonlijke tekortkomingen. Desalniettemin moeten ze zich op alle mogelijke niveaus inzetten. Ze moeten brieven schrijven, hun vrienden opvoeden en hun rechten met hun herders bespreken zodat de eerbiedwaardige praktijk van het ontvangen van Onze-Lieve-Heer op de tong niet het zoveelste tragische slachtoffer van de corona-hysterie wordt.

Voetnoten

  1. Cf. Bureau voor de Liturgische Vieringen van de Hoogste Paus, "Communie ontvangen op de tong en tijdens het knielen", http://www.vatican.va/news_ser..., laatst bekeken op 19 augustus 2020.
  2. Heilige Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding, Memoriale Domini, 29 mei 1969, heruitgegeven door Most Rev. Juan Rodolpho Laise, Heilige Communie: Communion in the Hand, Documents and History; Some Reflections on Spiritual Communion and the State of Grace, vijfde editie, Preserving Christian Publications Inc., Boonville, New York, 2020, p. 15.
  3. 3. Ibid.
  4. Ibid., p. 17.
  5. Ibid., met de nadruk op mij.
  6. Ibid., p. 19.
  7. Ibid., p. 110.
  8. Ibid.
  9. St. Thomas van Aquino leerde dat wanneer de deeltjes van het Heilig Sacrament zo klein worden dat ze niet langer de eigenschappen van brood behouden, ze ophouden het Lichaam, Bloed, Ziel en Goddelijkheid van Onze Heer te zijn, zeggende: "Maar indien de verandering zo groot is, dat de substantie van het brood of de wijn bedorven zou zijn, dan blijven Christus' lichaam en bloed niet onder dit sacrament; en dit hetzij op het gebied van de eigenschappen, zoals wanneer de kleur, de smaak en andere eigenschappen van het brood en de wijn zo veranderd zijn, dat zij onverenigbaar zijn met de aard van brood of van wijn; hetzij op het gebied van de hoeveelheid, zoals bijvoorbeeld wanneer het brood tot fijne deeltjes wordt verkleind, of de wijn in zulke kleine druppels wordt verdeeld, dat de soorten van brood of wijn niet meer overblijven." (Cf. Summa Theologica, III:77:4)
  10. Cf. één van die studies werd gepubliceerd in de herfsteditie 2009 van Latin Mass Magazine, in een artikel getiteld: "Losing Fragments with Communion in the Hand: Estimating the Problem with Unconsecrated Hosts", blz. 27. Het is online beschikbaar op: http://www.latinmassmagazine.c..., laatst bekeken op 10 augustus 2020.
  11. TFP.org, "EBay wijzigt beleid, katholieken verheugen zich", 3 mei 2005, https://www.tfp.org/ebay-chang..., laatst bekeken op 10 augustus 2020.
  12. Van oudsher heeft de Kerk bepaalde leken aangesteld als buitengewone bedienaren van de Communie, die bevoegd waren om het Heilig Sacrament aan te raken. Dit werd echter alleen toegestaan in buitengewone omstandigheden en was nooit de norm. Een voorbeeld van zo'n omstandigheid was wanneer een schip op een lange reis zou vertrekken zonder dat er een priester aan boord kon zijn. In dat geval zou een leek toestemming krijgen om de heilige communie mee te nemen en aan de gelovigen aan boord uit te delen.
  13. Op. cit., Heilige Communie: Communion in the Hand, Documents and History; Some Reflections on Spiritual Communion and the State of Grace, "Preface," p. ii.
  14. Plinio Corrêa de Oliveira, "Het Vaticaanse beleid van diëtetië met communistische regeringen - Moeten de TFP's zich terugtrekken? Or Should They Resist?", 18 februari 1975, https://www.tfp.org/vatican-po..., laatst bekeken op 14 augustus 2020.
  15. Archdiocese of Portland Office of Divine Worship, "Further Considerations on Liturgical Celebrations and Public Health Concerns," https://d2y1pz2y630308.cloudfr..., 2 maart 2020, laatst geraadpleegd op 14 augustus 2020.
  16. Zoals geciteerd door Bradley Eli, M.Div., Ma.,Th., "US Bishops Approve Communion on the Tongue: Say practice poses no 'unreasonable risk'", https://www.churchmilitant.com..., mei 7, 2020, laatst bekeken op 14 augustus 2020.
  17. Zoals geciteerd in Op. Cit., Heilige Communie: Communie in de Hand, Documenten en Geschiedenis; Enkele beschouwingen over Geestelijke Communie en de Staat van Genade, p. 23.
  18. Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding, Augustin Mayer, OSB - Prefect, "Brief van de Heilige Stoel aan de Amerikaanse bisschoppen," https://adoremus.org/2001/11/1..., 15 november 2001, laatst geraadpleegd: 18 augustus 2020.
  19. Congregatie voor de Goddelijke Aanbidding, Redemptionis Sacramentum: On certain matters to be observed or to be avoided regarding the Most Holy Eucharist, no. 92, https://www.vatican.va/roman_c..., March 25, 2004, last accessed August 18, 2020, emphasis mine.
  20. Ibid.
  21. Cf. Cathy Caridi, "Can We Be Required to Receive Communion in the Hand, Because of the Virus," https://canonlawmadeeasy.com/2..., March 12, 2020, laatst geraadpleegd op 18 augustus 2020.
  22. Cf. Op. cit., "Amerikaanse bisschoppen keuren communie op de tong goed: Zeggen dat praktijk geen 'onredelijk risico' oplevert."
  23. Zoals geciteerd in Op. Cit., "Cathy Caridi, "Kunnen we verplicht worden om de communie in de hand te ontvangen, vanwege het virus." Een afbeelding van de brief is ook online te bekijken op: , laatst bekeken op 18 augustus 2020.
  24. Riccardo Cascioli, "Sarah: godslastering moet stoppen, de eucharistie is niet onderhandelbaar," https://newdailycompass.com/en..., 2 mei 2020, laatst geraadpleegd 18 augustus 2020.