HET NIETS DAT KAN RESULTEREN IN ALLES

HET NIETS DAT KAN RESULTEREN IN ALLES

Door: dr. Plinio Corrêa de Oliveira

Een nauwkeurige evaluatie van het belang van een gebeurtenis kan slechts zelden worden bereikt door het gebruik van slechts één criterium. Gewoonlijk is veel meer nodig. In feite is het nodig alle criteria die op het geval van toepassing zijn in overweging te nemen, om ze onmiddellijk te kunnen rangschikken volgens een complexe en subtiele hiërarchie van waarden. Pas na een dergelijke behandeling van de taak kan men tot een bevredigend beoordeling komen.

Onder deze criteria is er één die altijd aanwezig moet zijn. En niet zelden is het doorslaggevend. Dat criterium luidt als volgt: Indien een gebeurtenis belangrijke gevolgen heeft, zal het moeilijk zijn haar belang te ontkennen; indien zij daarentegen geen gevolgen heeft, zal het moeilijk - zo niet onmogelijk - zijn haar als iets te beschouwen.

Vanuit dit gezichtspunt ziet men dat een indrukwekkend aantal gebeurtenissen die de laatste maanden in de kranten zijn gepubliceerd, "sui generis" zijn. Wanneer men ze leest, krijgt men de indruk van een wereld die bruist, of liever, van een wereld die explodeert. Maar in werkelijkheid, wanneer men nagaat welke de gevolgen zijn van deze berg van zovele aan de gang zijnde explosies, blijft men onthutst achter, want die gevolgen lijken niet te bestaan.

Enkele voorbeelden springen voor onze ogen. De val van het Portugese Rijk in Afrika was zeker een tragische gebeurtenis, die grote gevolgen had en niet alleen de voormalige koloniën, maar ook de metropool tot slaaf van het Communisme maakte. Onmiddellijk daarna braken er slachtpartijen en zelfs een revolutie uit in de ex-Lusitaanse overzeese provincies. Er werd veel gereisd, veel onderhandeld en veel geschreven om dit kwaad te verhelpen. Wat is het resultaat van dit alles? Vrijwel niets.

Niets behalve dat de besmetting van subversie zich begon te verspreiden in Rhodesië en Zuid Afrika. En dan nieuwe reizen, nieuwe onderhandelingen, en een vlaag van nieuwsberichten. Maar wat kwam er van dit alles terecht? Het reizen gaat door, de onderhandelingen worden verlengd, en de nieuwsberichten woekeren voort. Hoe lang zullen ze duren? Welke resultaten zullen ze opleveren? Men weet het niet.

Op het ogenblik dat ik dit schrijf, lijken de zaken tussen Rhodesië en Mozambique op te warmen. Zal hier iets van komen ? Iets anders dan een strijd zonder richting en zonder einde zoals de trieste oorlog in het Midden-Oosten?

Dit brengt ons ertoe het terrein van onze overwegingen te veranderen. In Libanon vloeit menselijk bloed in een tragische stroom. Maar dit belet niet dat men het gevoel heeft dat de voortdurende messteken dichter bij het hart komen. Wat kan het gevolg zijn van al het pandemonium in die regio? Voor het ogenblik weet men het niet. Het kan plotseling op niets uitlopen. Het kan uitdraaien op een "status quo antebellum". Net zoals het op elk moment de aardbol in brand kan zetten.

Nu zullen we onze blik richten op een ander gebied van het Aziatische continent. De val van Vietnam en Cambodja was tragisch. Toen die eenmaal een feit was, begon het nieuws over die gebieden, dat voorheen zo overvloedig was geweest, onverwachts te verstommen. Met betrekking tot de omstandigheden van de twee geknechte naties, was alles wat gedurende een paar maanden werd vrijgegeven, een miniem concert van tegenstrijdigheden. Er werd gezegd dat de Communisten in Cambodja woest waren geweest en dat ze in Vietnam betoverend waren geweest. Naderhand kwamen er berichten waaruit bleek dat ze ook in Vietnam verschrikkelijk waren geweest … zoals overal. In sommige berichten werd al snel gezinspeeld op guerrilla's van non-conformisten in Vietnam. Tenslotte werd alles stil, alles resulteerde in niets. In een niets dat kan resulteren in alles.

En hier is een van de meest verontrustende aspecten van deze situatie. Het is dat elk van deze "nietsjes" op elk moment kan resulteren in alles. Het kan misschien leiden tot een wereldoorlog.

Het is bijvoorbeeld niet onmogelijk dat in Cambodja en Vietnam op een bepaald moment een volksonvrede ontbrandt zoals die in 1956 in Hongarije of in 1968 in Tsjecho-Slowakije tot uiting kwam. En daaruit zou een universeel ongenoegen kunnen voortkomen, dat tot oorlog zou kunnen leiden. "A fortiori" kan men hetzelfde zeggen over de gebeurtenissen in Rhodesië, Zuid-Afrika en het Nabije Oosten.

Resultaten zoals deze, die zich aan alle kanten aan de horizon aftekenen, zijn op dit ogenblik nog niets, een niets dat elk ogenblik in alles kan uitmonden. En dit is de belofte - of bedreiging - van de uitslag van de Ford-Carter verkiezingsrace in de Verenigde Staten. Het kan zijn dat Carter geen rekening zal houden met de ernstige uitspraken tegen "detente" die tijdens de verkiezingscampagne zijn gedaan. Het kan ook zijn dat hij er de voorkeur aan geeft zijn overwinning te interpreteren als een vonnis ten gunste van de ultra-verzoeningsgezinde tendensen die hem worden toegeschreven. Op dit ogenblik echter lijken de Amerikaanse verkiezingen, die zo opgewonden en luidruchtig waren, niets beslissends te hebben opgeleverd voor de Verenigde Staten en de wereld. Toch kan uit dit niets alles voortkomen. Want als de Verenigde Staten zich blijven terugtrekken ten overstaan van Rusland, in welke afgronden zal het Westen dan niet kunnen rollen? En als de Amerikanen wat minder blind en soft worden, hoe ver kan de Sovjet-reactie dan gaan?

Het lijkt erop dat dit universele "niets" waaruit "alles" kan voortkomen, een manier van zijn, denken en handelen is die in de moderne wereld is veralgemeend.

Als we het grote boek van de geschiedenis zouden raadplegen, zouden we zien dat het kenmerkend is voor beschavingen die zich onvoorzichtig langs de rand van gevaren en afgronden bewegen, om zich erdoor te laten aantrekken en zich er in de meeste gevallen in te storten. "Wie het gevaar liefheeft, zal daarin omkomen", zegt de Heilige Schrift.

Deze overwegingen zouden ons echter zeer ver brengen. Laten we het hier voor vandaag bij laten.

(*) “Folha de S. Paulo”, November 5, 1976.