Hoe ordelijkheid ons ertoe kan brengen God te leren kennen

Hoe ordelijkheid ons ertoe kan brengen God te leren kennen

4 mei 2017 | John Horvat II

Er zijn mensen die de dringende behoefte aan ordelijkheid niet begrijpen, omdat zij het slechts zien als een willekeurige ordening van zaken. Voor hen is orde een kunstmatig systeem dat misschien dingen gedaan krijgt, maar dat nauwelijks een essentiële behoefte is.

Gezien het feit dat de moderne systemen, vooral de grote overheid, zoveel schade hebben aangericht, geven velen in de moderne samenleving de voorkeur aan geen orde, maar aan een wildgroei van vrijheid buiten de orde om, zodat zij kunnen doen wat zij willen.

Zulke mensen zien niet in dat ordelijkheid iets veel diepzinnigers en verheveners is dan eenvoudige, door mensen gemaakte systemen. Zij hebben niet de wens om dieper te onderzoeken wat ordelijkheid is. Zij willen vooral niet de plichten op zich nemen die de orde aan de mensen en de maatschappij oplegt.

Maar orde is noodzakelijk, want zoals Russel Kirk zegt; het is de eerste behoefte van de ziel. Wanneer de deugd wordt beoefend, omarmt men een kader van ordenende principes die vrede en welzijn verschaffen aan de hele samenleving, omdat de dingen dan naar behoren functioneren volgens hun aard.

Orde stelt de mens in staat de wereld te begrijpen door waar te nemen dat er een orde in het universum is die verder reikt dan individuele situaties en die zin en doel heeft. Men kan universele principes onderscheiden volgens welke de dingen functioneren en op elkaar inwerken. Dit alles weerspiegelt een ordenende intelligentie die boven de Schepping hangt. Deze orde maakt een indrukwekkende eenheid rond deze principes mogelijk, en een verbazingwekkende verscheidenheid in hun toepassing.

Daarom beweert de heilige Bonaventura dat orde een van de manieren is waarop men God, de bron van deze ordenende intelligentie, kan leren kennen en liefhebben. Orde is overal in Gods schepping terug te vinden en kan niet anders dan verwondering wekken bij hen die haar weten waar te nemen.

De grote Franciscaanse theoloog vindt orde door "duur, situatie en invloed". Dat wil zeggen, de principes die deze orde bepalen zijn geldig voor alle tijden en plaatsen. Er is geen gevaar dat natuurverschijnselen abrupt veranderen, zoals bijvoorbeeld een boom die naar beneden groeit. Zelfs de menselijke natuur blijft opmerkelijk stabiel in wat de mensen doen. Zij volgt een door God gewijde orde waardoor de mensen Hem zouden kunnen leren kennen.

Deze orde wordt verder weerspiegeld in de complexiteit van de Schepping. Er is een hiërarchie van complexiteit in alle dingen, op zo'n manier dat sommige dingen eenvoudig zijn in hun werking terwijl andere ingewikkelder zijn. Deze ordening maakt het mogelijk dieren, planten en mineralen in te delen en hun rol in de Schepping te begrijpen. Deze brede waaier van complexiteit wordt aangetroffen in evenredige en geleidelijke intervallen die de Schepping doen lijken op een ladder zonder ontbrekende sporten. Zo zijn er hogere en lagere orden, edele en minder edele delen die samen een groot mozaïek vormen dat God weerspiegelt in zoveel van zijn aspecten.

De heilige Bonaventura bevestigt ook dat wetten en voorschriften nog andere manieren zijn waarop men God kan leren kennen door middel van orde. De natuur volgt een wet die ervoor zorgt dat de dingen functioneren volgens hun doel. De wet van de zwaartekracht, bijvoorbeeld, kan niet worden herroepen. De morele daden van de mensen worden geregeld door de natuurlijke morele wet die, indien gevolgd, leidt tot de ordening van de maatschappij en het algemeen welzijn. Tenslotte ordent de goddelijke wet - gevonden in de wetten en voorschriften van de Heilige Schrift - de mensen naar hun uiteindelijke doel in God. Elke rechtvaardige wet weerspiegelt de onmetelijkheid van Gods wijsheid.

De laatste manier om God te leren kennen door middel van ordelijkheid is door "de orde van de goddelijke sacramenten, beloningen en straffen in het lichaam van de Kerk". Het functioneren van de Katholieke Kerk in al Haar vormen van het toedienen van gerechtigheid en barmhartigheid, aldus de heilige Bonaventura, weerspiegelt "de onmetelijkheid van Gods goedheid". De Menswording, het Lijden en de Dood van Jezus Christus openden inderdaad de deuren van de verlossing voor de zondige mens. Zijn Kerk, door middel van de Sacramenten, verschaft heiligmakende genade om de mensen deel te laten hebben aan het goddelijke leven van God, de bron van alle goedheid en orde.

Daarom concludeert de heilige Bonaventura dat "orde ons het duidelijkst leidt naar het eerste en het hoogste, het machtigste, het wijste en het beste". Wanneer de dingen in orde zijn, volgen zij een logica die zich op natuurlijke wijze richt naar het hoogste goed, dat God is. Orde is geen willekeurig systeem, maar een manier om God te leren kennen en heiliging en vereniging met Hem te bereiken.