Tederheid die tranen zou laten vloeien

Tederheid die tranen zou laten vloeien

Door: Plinio Corrêa de Oliveira

"De twee grote kwellingen van de Prelaat: gekruisigd door het Kremlin en verraden door het Vaticaan." Met deze woorden begon The Sunday Telegraph van Londen op 15 september jl. aan de transcriptie van de langverwachte memoires van Kardinaal Mindszenty. Wat de glorieuze kruisiging van de Hongaarse prelaat betreft, die is reeds algemeen bekend. Is er werkelijk sprake geweest van "verraad" van het Vaticaan aan Kardinaal Mindszenty? In de tekst van zijn memoires merk ik op dat de Kardinaal dit harde en gewaagde woord niet heeft gebruikt. De kop van The Sunday Telegraph schrijft de Kardinaal daarom meer toe dan hij bedoelde. Maar dat maakt de feiten die hij vertelt niet minder schokkend.

De stap van het Vaticaan, zo vertelt de grote Kardinaal, begon in 1971. Het verschrikkelijke drama van détente met het communisme, in het Westen gezamenlijk gelanceerd door Nixon en Paulus VI, was begonnen. Een van de bijna onmiddellijke gevolgen van dit proces van zelfvernietiging van het Christendom (want dat is wat détente objectief gezien is) was dat de Vicaris van Jezus Christus en de toenmalige President van de Verenigde Staten druk begonnen uit te oefenen op de Hongaarse Kardinaal over een duidelijke oplegging van de regering van Boedapest. Deze wenste niets liever dan dat Kardinaal Mindszenty uit Hongarije zou vertrekken. En zo begon de Kardinaal te voelen dat hij niet langer welkom was op de Amerikaanse ambassade waar hij zijn toevlucht had gezocht. Op hetzelfde ogenblik zond Paus Paulus VI hem een prelaat als gezant om hem aan te sporen Hongarije te verlaten.

Amerikaanse Ambassade in Budapest, waar Kardinaal Mindszenty zijn toevlucht had gezocht

Ik heb niet de ruimte om hier de vele en kronkelige voorstellen samen te vatten die het Vaticaan aan Kardinaal Mindszenty deed. Uit al deze voorstellen bleek de wens van de Heilige Stoel om aan de drie essentiële verzoeken van Boedapest te voldoen: 1) dat de Kardinaal Hongarije zou verlaten; 2) dat hij zich buiten Hongarije zou onthouden van elke actie die de Hongaarse regering zou misgunnen; 3) dat hij zich daardoor volledig zou laten uitwissen als de kampioen van de Katholieke reactie tegen het communisme.

Ter compensatie zou hij, met eerbewijzen omkleed, in Rome of elders een lauw en aangenaam levenseinde kunnen genieten.

Na verscheidene samenhangende en glasheldere weigeringen kwam Kardinaal Mindszenty uiteindelijk en met grote tegenzin tot een akkoord dat het maximum leek te zijn dat hij kon aanvaarden zonder zijn geweten te kwetsen. Hij verliet de Amerikaanse ambassade op 29 september 1971. In een groot vaderlijk en tragisch gebaar zegende hij bij het verlaten van het gebouw zijn diocees en vaderland. En vergezeld van de Apostolische Nuntius te Wenen, stak hij de grens met Oostenrijk over. Op zijn doorreis door Wenen ontving hij de honneurs van Aartsbisschop Casaroli, die hem verwelkomde met dezelfde glimlach die hij later ten toon spreidde toen hij met Fidel Castro omging. De vreugde van de Vaticaanse Kissinger was verklaarbaar: het eerste punt op de agenda van de Boedapestse regering was vervuld. De Kardinaal-Primaat stoorde zich niet langer aan de atheïstische en egalitaire leiders van het huidige Hongarije.


De goede ontvangst van Aartsbisschop Casaroli was slechts een voorproefje van een nog betere ontvangst door Paus Paulus VI. De kranten van die tijd publiceerden breeduit over alle eerbewijzen en aandacht die de Pontifex Supreme aan de gekruisigde Kardinaal gaf.

Maar de verrassingen waren al eerder begonnen. Bij zijn aankomst in Rome vernam Kardinaal Midszenty dat het officieuze dagblad van het Vaticaan op 28 september zijn vertrek reeds had bestempeld als het wegnemen van een belemmering voor goede betrekkingen tussen de Kerk en de Hongaarse regering. "Voor mij," merkt de Kardinaal op, "was het de eerste bittere ervaring, omdat ik begreep dat het Vaticaan geen aandacht schonk aan de specifieke voorwaarden die ik in Boedapest had gesteld."

Is het niet schokkend?

Latere gebeurtenissen bevestigden Kardinaal Mindszenty's verbijstering.

Er was overeengekomen dat de Kardinaal na een verblijf in Rome zou verblijven in het Hongaars Seminarie van Wenen. De consequentie van deze verplichting die de Heilige Stoel op zich nam, was dat de Heilige Stoel vooraf de toestemming van de Oostenrijkse regering moest verkrijgen. De Kardinaal zegt dat het Vaticaan deze stap niet schijnt te hebben ondernomen. Na een verblijf van drie weken in Rome, toen hij naar Wenen wilde vertrekken, begon de Oostenrijkse ambassadeur bij de Heilige Stoel moeilijkheden te maken. De ontembare Kardinaal maakte korte metten met de obstakels en zijn vertrek was besloten.

De episode waarin Kardinaal Mindszenty afscheid nam van Paus Paulus VI zal voor altijd in de geschiedenis van de Kerk blijven, zowel door wat toen gebeurde als door wat later kwam. De Paus van de ontspanning toonde de held van het anticommunisme een tederheid die tranen zou doen vloeien. En toen…

En toen gebeurde het ergste.

We zullen dit in het volgende artikel behandelen.

Folha de S. Paulo, October 13, 1974